Του Ηλία Χρηστέα
Το Πάσχα στην άγρια αλλά πανέμορφη Μάνη μέσα από την πλούσια ιστορία της, αποτελεί εμπειρία ,ανάμεσα σε κατανυκτικές τελετές και σπάνια, μοναδικά έθιμα στα εντυπωσιακά της τοπία. Στη Μάνη υπάρχουν διάσπαρτες …1000 (!) εκκλησίες διαφορετικής αρχιτεκτονικής κάθε μια και πολλές προ-βυζαντινές, όλες προσφέρουν στον επισκέπτη την απέραντη κατάνυξη των αγίων αυτών ημερών, είτε λειτουργούν είτε όχι…
Ανάμεσα στον επιβλητικό Ταΰγετο και στο γαλάζιο της θάλασσας, οι πασχαλινές παραδόσεις διατηρούνται αναλλοίωτες στο πέρασμα των αιώνων, προσδίδοντας σε κατοίκους και επισκέπτες μια αυθεντική εμπειρία ελληνικής Πασχαλιάς.
Πασχαλινά έθιμα της Μανιάτικης παράδοσης
• Λαμπριάτικα κουλουρια -Το ζύμωμα: Από τη Μ Πέμπτη, οι νοικοκυρές ζυμώνουν παραδοσιακές κουλούρες με επτάζυμο ζυμάρι, μια για κάθε μέλος της οικογένειας, συγγενείς και φίλους– ακόμη και για όσους βρίσκονται μακριά.Μαζί ετοιμάζουν και την παραδοσιακή γαλατόπιτα (το απόλυτο γλυκό για το γιορτινό τραπέζι).
• Έθιμο του κόκκινου αυγού: Στα χωριά, μαζεύουν τα αυγά που πρόκειται να βάψουν από τη Μεγάλη Σαρακοστή (που τότε δεν τα τρώνε γιατί νηστεύουν). Μάλιστα, τα παλαιότερα χρόνια, πριν τα βάψουν, τα πήγαιναν στην εκκλησία για να τα ευλογήσει ο παπάς.
Τη Μ Πέμπτη, παραχώνουν ένα αυγό στο χώμα και το βγάζουν την Κυριακή του Πάσχα, συμβολίζοντας έτσι την Ανάσταση.
• Η Λιτανεία: Τη Δευτέρα του Πάσχα, ιερείς και πιστοί πραγματοποιούν περιφορά των εικόνων σε όλο το χωριό, ψάλλοντας αναστάσιμα τροπάρια.
• Η πομπή συχνά καταλήγει στο νεκροταφείο, όπου οι συγγενείς των νεκρών έχουν τοποθετήσει ανθοστολισμένα μνήματα με θυμιατήρια, πασχαλινά κουλούρια και αυγά, ενώ στους τάφους των πρόσφατα θανόντων τοποθετούντα δοξάρια– μεγάλα κουλούρια σε μέγεθος χωριάτικου ψωμιού.
Οι Επιτάφιοι δίπλα στη θάλασσα
Τη Μεγάλη Παρασκευή, η Μάνη προσφέρει μερικές από τις πιο ιδιαίτερες περιφορές Επιταφίου στην Ελλάδα. Στο γραφικό Καραβοστάσι, η περιφορά πραγματοποιείται δίπλα στη θάλασσα, δημιουργώντας μοναδική ατμόσφαιρα κατάνυξης με φόντο το απέραντο γαλάζιο.
Εναλλακτικά, στον Ιερό Ναό των Αγίων Ταξιαρχών στην ιστορική Αρεόπολη, ο Επιτάφιος διασχίζει τα παραδοσιακά καλντερίμια συνοδεία Φιλαρμονικής, προσφέροντας μια αξέχαστη εμπειρία στους προσκυνητές. Στην ίδια εκκλησία αξίζει να παρακολουθήσει κάποιος και την Αναστάσιμη λειτουργία το βράδυ του Μεγάλου Σαββάτου.
Τη νύχτα της Ανάστασης
Το βράδυ του Μεγάλου Σαββάτου, όλη η Μάνη γεμίζει από το φως των κεριών και τους ήχους της Αναστάσιμης ακολουθίας. Στην Καστάνια (ή Καστανέα) της Δυτικής Μάνης, η Ανάσταση συνοδεύεται από παραδοσιακές κανονιές που ηχούν στους λόφους, αναβιώνοντας ένα έθιμο βαθιά ριζωμένο στην ιστορία του τόπου.
Η μεσαιωνική ατμόσφαιρα, τα πέτρινα πυργόσπιτα και οι βυζαντινές εκκλησίες δημιουργούν ένα μοναδικό σκηνικό, ενώ η θέα του Μεσσηνιακού κόλπου προσθέτει μια εντυπωσιακή φυσική διάσταση στη γιορτή της Ανάστασης.
Η γαστρονομική παράδοση του Πάσχα στη Μάνη
Την Κυριακή του Πάσχα, τα χωριά και οι οικισμοί της Μάνης γεμίζουν με τις μυρωδιές από τις παραδοσιακές σούβλες και τα τοπικά εδέσματα. Οι γεύσεις της μανιάτικης κουζίνας, πλούσιες και αυθεντικές, προσφέρουν μια γαστρονομική εμπειρία που συμπληρώνει ιδανικά την πασχαλινή ατμόσφαιρα.
• Την Κυριακή του Πάσχα, το ψήσιμο του αρνιού γίνεται παραδοσιακά σε φωτιά από κληματόβεργες. Για να είναι καλό το «λαμπρινό»αρνί τρέφουν μία ξεχωριστή προβατίνα, τη «μανάρα». Το αφήνουν να πιει πολύ γάλα από τη μάνα του για να γίνει παχύ και νόστιμο …Μεγάλη Πέμπτη το στολίζουν με μία κόκκινη κορδέλα στο λαιμό ή το σημαδεύουν στη ράχη με κόκκινη βαφή για να ξεχωρίζει….
• Στο τραπέζι κυριαρχούν τα κόκκινα αυγά, οι γαλατόπιτες και το τοπικό κρασί.
• Την Κυριακή του Πάσχα, χαρακτηριστικό έθιμο είναι η καύση του ομοιώματος του Ιούδα, με φαντασμαγορικά πυροτεχνήματα, όπως στην Τραχήλα.
• Την Δευτέρα της Λαμπρής (γνωστή κι ως ημέρα του Σταυρού ή των νεκρών) πολλά χωριά της Μάνης τηρούν, το έθιμο της Λιτανείας. Οι ρίζες του εθίμου αυτού χάνονται στα βάθη των αιώνων, όταν κατά τα αρχαία χρόνια τιμούσαν τους ήρωες νεκρούς τους με ευσέβεια. Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός πως ανάλογο έθιμο, με επικεφαλής την πρώτη σημαία των αποίκων του 1675 από το Οίτυλο, παρατηρείται στο χωριό Καργκέζε (Carghjese) της Κορσικής από απογόνους Μανιατών, με συνοδεία οπλοφόρων που πυροβολούν στους δρόμους. Το πρωί ξεκινά ο ιερέας από την εκκλησία και τον ακολουθούν οι πιστοί που κάνουν τον γύρο του χωριού ψέλνοντας αναστάσιμα τροπάρια και παρακλήσεις. Η πομπή καταλήγει στο κοιμητήριο όπου τους περιμένουν καρτερικά οι συγγενείς των νεκρών. Επάνω στα ανθοστολισμένα μνήματα, είναι τοποθετημένα το θυμιατήρι, πασχαλιάτικα κουλούρια και αυγά, ενώ στους τάφους των νεκρών που έφυγαν από τη ζωή λίγο πριν το Πάσχα, υπάρχουν τα «δοξάρια»- κουλούρια σε μέγεθος μεγάλου χωριάτικου ψωμιού. Στη συνέχεια, ο ιερέας περισυλλέγει από τους τάφους τα κουλούρια και τα αυγά, τα οποία αργότερα δίνονται στον κόσμο με την μορφή δημοπρασίας. Τα χρήματα που συγκεντρώνονται διατίθενται για τις ανάγκες της εκκλησίας.
